VẤN ĐỀ CATALUNYA KHÔNG CÒN RIÊNG CỦA TÂY BAN NHA

Dư luận còn nhớ, một Kosovo quyết tách ra khỏi Nam Tư để giành độc lập đã bùng cháy lên cuộc chiến tranh vào năm 1999 với sự tham gia của NATO vô cùng khốc liệt. Hay các tỉnh phía đông của Ukraina muốn tách khỏi quốc gia này cũng đang diễn ra cuộc nội chiến vô cùng dữ dội suốt mấy năm qua và cho đến nay vẫn chưa có hồi kết.

Thậm chí ngay sau khi Nghị viện Anh thông qua luật về Brexit , Thủ hiến Scotland thuộc Anh, bà Nicola Sturgeon công bố Scotland sẽ tổ chức trưng cầu dân ý về việc rời khỏi Vương quốc Anh để trở thành nước độc lập vào mùa xuân năm 2019, vào thời điểm cuộc đàm phán Anh-EU về Brexit đi vào giai đoạn cuối.

Nay đến lượt Catalunya của Tây Ban Nha vừa thực hiện cuộc trưng cầu dân ý về nền độc lập đang trở thành "điểm nóng" không chỉ của quốc gia này mà cả châu Âu phải lo lắng.

Catalunya là một vùng đất giàu có nhất của Tây Ban Nha, đem về 1/5 sản phẩm nội địa. GDP của riêng lãnh thổ với 7,5 triệu dân này lớn hơn so với của cả nước Bồ Đào Nha sát cạnh. Năm 2016, thu nhập bình quân đầu người ở Catalunya cao hơn 30 % so với phần còn lại của Tây Ban Nha.

Năm 2016, Catalunya thu hút 18 triệu khách du lịch, chiếm 25 % lượng khách đến viếng thăm Tây Ban Nha, bởi Barcelona được mệnh danh là "kinh đô của các thể loại nghệ thuật", là thành phố yên bình và sống động.

Catalunya còn được mệnh danh là lá phổi kinh tế của Tây Ban Nha nhờ các hoạt động tài chính, thương mại, là  một trong những hải cảng quan trọng nhất ở Địa Trung Hải. Về ngoại thương, EU là thị trường lớn nhất của các nhà sản xuất trong vùng. Năm ngoái, thặng dư thương mại của Catalunya đối với các đối tác châu Âu đạt 12,9 tỷ euro. Nếu Catalunuya là một quốc gia, thì GDP trên đầu người tại đây cao hơn cả so với của Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và thậm chí là của cả nước Ý.

Nhưng đâu là câu hỏi để vấn đề ly khai của Catalunya trở thành cơn sốc hiện nay của Tây Ban Nha và cả châu Âu?

Nhiều nhà quan sát nhận định, tiền bạc không phải là nguyên nhân duy nhất cho việc đòi độc lập, mà gốc rễ sâu xa chính là sự khác biệt về văn hóa, chính trị và bản sắc giữa Catalunya với Madrid đã có từ lâu. Đây thật sự là bài toán hóc búa không chỉ ở Tây Ban Nha mà nhiều nước châu Âu đang đối mặt.

Do vậy, để ngăn chặn sự ly khai, tuyên bố độc lập của Catalunya, ngày 10/10, Chủ tịch EU Donald Tusk đã kêu gọi lãnh đạo ly khai vùng Catalonia không đưa ra quyết định tuyên bố độc lập khiến vùng này không thể đối thoại được với Madrid. Ông Tusk nói tại Brussels (Bỉ) : "Hôm nay, tôi đề nghị các bạn tôn trọng trật tự hiến pháp và không thông báo quyết định mà sẽ khiến cho cuộc đối thoại với chính quyền Madrid không thể diễn ra". Bên cạnh đó, ông Tusk còn kêu gọi đàm phán để chấm dứt cuộc tranh cãi hiện nay vốn đã gây ảnh hưởng cho khắp khu vực EU. Ngoài ra hầu hết các nước EU và nhiều quốc gia trên thế giới cũng ra tuyên bố sẽ không công nhận nền độc lập của Catalunya.

Còn chính quyền trung ương Tây Ban Nha thì đưa ra những quyết định cứng rắn nhằm ngăn chặn việc Catalunya tuyên bố độc lập.

Thủ tướng Tây Ban Nha Mariano Rajoy từng đưa ra cam kết nước này không thể bị chia rẽ và sự thống nhất của quốc gia sẽ được bảo vệ. Ông Rajoy nhấn mạnh chính phủ sẽ làm những gì luật pháp cho phép để đảm bảo sự thống nhất của quốc gia, đồng thời bác bỏ khả năng đối thoại với Chính quyền Catalunya về vấn đề độc lập của vùng này.

Nếu khả năng Catalunya tuyên bố độc lập xảy ra, chính quyền trung ương chắc chắn sẽ sử dụng điều khoản 155 được nêu trong Hiến pháp nhằm bảo vệ sự thống nhất của quốc gia, chẳng hạn như đình chỉ quyền tự trị của vùng, nắm quyền kiểm soát đối với Catalonia, giải tán hội đồng lập pháp địa phương và ấn định thời gian tổ chức cuộc bầu cử địa phương mới.

Mặc khác, chính quyền trung ương Madrid đã ban hành một sắc lệnh tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều ngân hàng và doanh nghiệp chuyển trụ sở từCatalonia sang các tỉnh khác. Ngay lập tức, sau ngân hàng Sbadell, đến lượt Caixa, ngân hàng lớn thứ ba của Tây Ban Nha, thông báo chuyển trụ sở sang thành phố Valencia. Tập đoàn khí đốt Gas Natural cũng tuyên bố rời trụ sở đến Madrid. Bên cạnh đó nhiều hoạt động khác của chính quyền trung ương đang gây áp lực lên các hoạt động kinh tế-xã hội đối vớiCatalonia.

Còn dư luận trong nước, kể cả nhiều người dân ở Catalonia cùng rầm rộ xuống đường tuần hành phản đối sự li khai tuyên bố độc lập của Catalonia.

Rõ ràng vấn đề ly khai tuyên bố độc lập của Catalonia không còn là chuyện riêng của Tây Ban Nha mà là của cả châu Âu.

Trong bài xã luận số ra ngày 10-11,  nhật báo  Le Figaro ( Pháp ) cho rằng trong cuộc khủng hoảng này, tất cả đều bị thiệt hại. Một Catalunya sẽ không còn là mãnh đất màu mở, sinh động thu hút đầu tư phát triển kinh tế và du lịch; một Tây Ban Nha đang rơi vào tình trạng bất ổn định lâu dài.

Nhưng nếu nhìn rộng lớn hơn một châu Âu đang trong tình trạng quá tải với hàng loạt các thách thức từ vấn đề di cư, khủng bố, kinh tế bấp bênh, các khuynh hướng cực hữu, chủ nghĩa dân tộc... Đặc biệt, xu hướng cô lập hóa và dựng lên những bức tường ngăn cách giữa các dân tộc đang gia tăng một cách đáng lo ngại cho các nhà lãnh đạo châu Âu.

Do vậy, việc hóa giải vấn đề đòi tuyên bố độc lập của Catalonia hiện nay không chỉ công việc của người Tây Ban Nha mà cả châu Âu phải gồng mình chống chọi nhằm ngăn không cho sư lây lan ra các nước khác .

 

 

T.M

 

Ngày 11-10-2017