“CHÂU ÂU PHẢI TỰ QUYẾT ĐỊNH SỐ PHẬN CỦA MÌNH”!

Vì kể từ khi lên nắm quyền lãnh đạo nước Mỹ đến nay, Tổng thống Donald Trump đã có hàng loạt các hành động như : Rút khỏi thỏa thuận khí hậu Paris, công kích liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) là “lỗi thời” , chuyển sứ quán Mỹ ở Israel sang Jerusalem, sẽ xem xét đánh thuế nhập khẩu nhôm thép của các nước Liên minh châu Âu (EU). Đặc biệt lần này, dù có sự can ngăn mạnh mẽ của EU, nhưng  Mỹ vẫn quyết định Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran thực sự là một “cơn giông lớn trực tiếp đổ xuống châu Âu” , xé nát phương Tây ra thành những mạnh vụn, làm băng giá quan hệ giữa hai bờ Đại Tây dương vốn nồng ấm trong nhiều thập niên qua.

Nhật báo Le Figaro (Pháp) số ra mới đây đã bình luận bằng ngôn từ khá nặng nề : “Donald Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, tức là Mỹ đã quay lưng lại với châu Âu, hạ thấp ba đồng minh lớn nhất trong khối NATO và phá hoại công việc của ba thế hệ nhằm đẩy lùi hiểm họa nguyên tử”.

Mặt khác, các tập đoàn phương Tây làm ăn ở Iran từ năm 2015 giờ đây đều bị đe dọa bởi quyết định chính quyền Mỹ. Bộ Tài Chính Mỹ gia hạn cho họ từ 90 đến 180 ngày để có thể hủy cam kết với Teheran, trước khi lệnh cấm vận có hiệu lực kể từ ngày 4/11 tới. Các trừng phạt của Mỹ nhằm vào lĩnh vực dầu lửa của Iran, các giao dịch bằng đô la với ngân hàng trung ương của nước này và cả những thiết bị hàng không xuất sang Iran, mua bán các loại kim loại…Các công ty nước ngoài đã hoạt động tại Iran cũng nằm trong diện bị tư pháp Mỹ trừng phạt vì làm ăn với những đối tượng bị Mỹ cấm vận.

Đáng chú ý, các công ty Pháp có thể sẽ bị thiệt hại lớn, nhất là Airbus. Hợp đồng trị giá 10 tỉ euro của tập đoàn chế tạo máy bay này sẽ trở nên vô hiệu. Tập đoàn dầu khí Total, từ sau 2015 đã đổ hơn 3 tỉ euro đầu tư vào Iran. Hai nhà chế tạo xe hơi Pháp là Peugeot và Renault đang đà ăn nên làm ra ở Iran, mỗi năm bán ra thị trường này hàng trăm nghìn xe, nay hoạt động có thể bị đình trệ. Thặng dư thương mại của Pháp với Iran đã tăng từ 500 triệu euro năm 2015 lên 1,5 tỉ euro năm 2017.

Trong khi đó, ở một khía cạnh khác, xã luận của Libération (Pháp) đặt vấn đề : Việc Mỹ rút khỏi hiệp định hạt nhân biết đâu lại chẳng là một cơ hội cho châu Âu? Đồng ý là nhiều hợp đồng sẽ bị hủy bỏ và các công ty sẽ khổ sở, giá dầu mỏ có cơ tăng ảnh hưởng đến tăng trưởng thế giới, phe bảo thủ có thể lấy lại quyền lực ở Teheran và xã hội dân sự Iran sẽ bị thiệt thòi…Nhưng sự đảo lộn quan hệ liên minh có thể dẫn đến hình thành lại mối cân bằng địa chính trị, biết đâu lại có lợi cho châu Âu.

Bởi thực tế tình hình cho thấy châu Âu đang bị dồn đến chân tường. Hoặc châu Âu khuất phục để chính sách đối ngoại và thương mại của mình bị người Mỹ áp đặt, hoặc họ phải biến châu Âu thành một cường quốc không chỉ về kinh tế mà cả chính trị.

Đánh giá này của báo chí phương Tây cũng đồng quan điển với các nhà lãnh đạo châu Âu.

Ngày 9-5, phát biểu trên truyền hình quốc gia ARD và Deutsche Welle của Đức , Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết châu Âu hiện đang đứng trước thời điểm mang tính lịch sử, gánh vác trách nhiệm "bảo đảm" cho một trật tự đa phương từng được thiết lập hồi cuối Chiến tranh thế giới thứ 2 nhưng nay đôi khi đang bị lay chuyển.

Với việc Mỹ rút khỏi Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu hồi năm ngoái cũng như đòi áp thuế trừng phạt đối với mặt hàng nhôm, thép mà Mỹ nhập từ các nước khác, trong đó có các nước đồng minh của Mỹ, đã làm dấy lên lo ngại rằng những hành động này của Mỹ gây tổn hại tới trật tự hợp tác bấy lâu nay.

Vì thế, ông Emmanuel Macron cũng cho rằng quyết định này của Mỹ là sai lầm và đó là lý do khiến châu Âu quyết định vẫn theo đuổi thỏa thuận hạt nhân Iran.

Trong khi đó, ngày 10/5, phát biểu với báo chí sau khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi JCPOA, Thủ tướng Đức Angela Merkel tuyên bố: "Đã không còn việc Mỹ chỉ đơn giản bảo vệ chúng ta, song châu Âu phải tự quyết định số phận của mình, đó là nhiệm vụ của tương lai."

Rõ ràng, diễn biến đó cho thấy các đồng minh chủ chốt của Mỹ ở châu Âu không còn con đường nào khác hơn là tìm mọi cách để cùng Iran cứu vãn JCPOA cũng có nghĩa là bảo vệ trật tự đa phương, đồng thời phải đề ra các giải pháp để quyết định số phận của mình chứ không thể dựa vào sự bảo vệ Mỹ như đã xảy ra trước đó.

 

 

T.M

 

Ngày 11-5-2018