ĐÂU LÀ NGUYÊN NHÂN CUỘC CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI MỸ - TRUNG ?

Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng áp mức thuế quan mới lên các mặt hàng của Trung Quốc có nghĩa là Mỹ “nổ súng” vào cả thế giới ?!

Nhưng quan điểm nhất quán và xuyên suốt của chủ nhân Nhà Trắng từ khẩu hiệu vận động tranh cử cho đến khi nắm quyền lãnh đạo đến nay là: Nước Mỹ trên hết!

Cho nên, nhìn vào các chính sách cũng như hành động cụ thể trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế và cả quân sự cho thấy cái gì có lợi cho nước Mỹ thì chính quyền Trump tiếp tục làm, còn không có lợi thì rút bỏ hoặc thương lượng lại, kể cả đó là đồng minh chiến lược hay bất kỳ quốc gia nào khác.

Ông Trump cũng rất đơn giản khi đưa ra quan điểm với các đối tác bất kể là ai rằng : “Tôi là người mua lớn nhất thế giới. Bởi vì tôi là một khách hàng lớn, tôi phải thương lượng lại với mỗi nhà cung cấp”?!

Nhưng riêng với Trung Quốc, ngoài cái lý đó thì còn khía cạnh khác. Trước khi xảy ra cuộc chiến thương mại, hai bên đã có các cuộc đàm phán cấp cao để tìm cách giảm thâm hụt thương mại cũng như một số lĩnh vực khác mà Mỹ cho rằng gây bất lợi. Song dù cho Trung Quốc có một số nhượng bộ, nhưng Mỹ vẫn nhận thấy rằng “chưa đủ” để ngăn chặn cuộc chiến thương mại giữa hai nước.

Vậy cái mà Washington cho rằng “chưa đủ” ở đây là cái gì?

Một là, chúng ta đều biết, năm 2001, khi được kết nạp vào Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) , Mỹ tin rằng Trung Quốc sẽ hướng đến nền kinh tế thị trường, phi tập trung và tôn trọng các quy định của WTO. Tuy nhiên, từ khi chính thức được kết nạp, những lời hứa đó trở thành vô nghĩa vì Trung Quốc đi theo một hướng hoàn toàn khác của định chế WTO “là hướng đến việc tạo điều kiện cho thương mại giữa các nền kinh tế thị trường, trong đó vai trò của Nhà nước bị hạn chế” .

Trung Quốc hiện nay được đánh dấu với việc tăng cường quyền lực của Nhà nước có mặt khắp nơi trong lĩnh vực kinh tế, trợ cấp rộng rãi và sự tồn tại dai dẳng của các doanh nghiệp Nhà nước. Bà Elvire Fabry, chuyên gia thuộc Viện Jacques Delors (Pháp) cho hay “doanh nghiệp Nhà nước hiện chiếm gần 40% các tập đoàn công nghiệp chính của Trung Quốc và chiếm đến 80-90% thị phần trong các ngành công nghiệp chiến lược”.

Chính điều này cũng giải thích tại sao vào năm 2016, Washington và Liên minh châu Âu (EU) đã từ chối việc công nhận Trung Quốc là một nền kinh tế thị trường, như từng hứa năm 2001.

Hai là, năm 2015, Bắc Kinh thông qua kế hoạch “Made in China 2025” là đưa Trung Quốc thành cường quốc chế tạo.  Với mục tiêu này, Trung Quốc đề ra một chính sách về công nghiệp, với kế hoạch nâng cấp cơ sở sản xuất của Trung Quốc trong 10 lĩnh vực chiến lược, như robot, chất bán dẫn, hàng không và các loại xe năng lượng mới… Mục tiêu chính là tự cung tự cấp, bao gồm các mục tiêu như thiết bị hàng không và sản xuất thiết bị viễn thông.

Để đạt kế hoạch “Made in China 2025”, Trung Quốc đã tập trung hai mũi nhọn là: tăng nguồn vốn đầu tư của nhà nước và tạo điều kiện hết mứt cho các lĩnh vực nói trên phát triển; đầu tư, thu thập , cưỡng đoạt, đánh cắp công nghệ cao của các nước…

Vì thế, sau khi kế hoạch “Made in China 2025” đi vào thực thi đã lập tức vấp phải nhiều chỉ trích của các doanh nghiệp nước ngoài, thậm chí họ còn cho rằng kế hoạch này là biện pháp bảo hộ sản xuất trong nước của Trung Quốc, mang đậm màu sắc chủ nghĩa dân tộc.

Phòng Công nghiệp và Thương mại EU trong một bản báo cáo hồi tháng 3/2017 nhấn mạnh rằng việc Trung Quốc hỗ trợ cho sản xuất công nghệ cao sẽ dẫn đến việc các công ty nước ngoài bị đối xử tồi tệ hơn, thậm chí đối mặt với sức ép là phải chuyển giao công nghệ tiên tiến để đổi lấy quyền tiếp cận thị trường, đồng thời cho phép các nhà phát triển trong nước được nhà nước hậu thuẫn cạnh tranh không công bằng…

Đánh giá về kế hoạch “Made in China 2025”, nhật báo Les Echos (Pháp) số ra mới đây cho rằng: nó phản ánh rõ cách làm của Trung Quốc là đi ngược hoàn toàn với quy luật của nền kinh tế thị trường vì “chính phủ can thiệp có hệ thống vào thị trường Nhà nước để tạo điện kiện thuận lợi, dễ dàng cho việc các doanh nghiệp Trung Quốc thống trị nền kinh tế”.

Trong khi đó, đối với Mỹ cũng đặc biệt quan tâm tới kế hoạch “Made in China 2025” của Trung Quốc, được thể hiện rất  rõ trong một báo cáo của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ gần đây. Báo cáo nhắc đến hơn 100 lần cụm từ “Made in China 2025”, không chỉ nhằm mục đích tiết lộ chi tiết các hoạt động thương mại gian lận của Trung Quốc, mà còn chỉ ra những toan tính mang tính cực đoan của chính phủ Trung Quốc về kế hoạch này.

Đã không ít lần ông Trump lên án Trung Quốc là hoạt động thương mại không công bằng, cưỡng ép để chuyển giao hoặc đánh cắp công nghệ của Mỹ…

Để đối phó, Quốc hội Mỹ mới đây đã ra dự luật về đầu tư chặt chẽ hơn có liên quan đến Trung Quốc; quản lý, giám sát các ngành công nghệ mũi nhọn không để bị đánh cắp; không trang bị các thiết bị công nghệ của Trung Quốc cho các lĩnh vực nhạy cảm của Mỹ.

Đi xa hơn, chính quyền của Tổng thống Trump quyết định tuyên chiến với Trung Quốc trên lĩnh vực thương mại. Khi Trung Quốc có hành động đáp trả, thì không ngần ngại, ngày 10/7 (theo giờ Mỹ), Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã chính thức công bố danh sách bổ sung 10% thuế đối với khoảng 200 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, đánh dấu một sự leo thang mạnh mẽ trong cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Biểu thuế có thể có hiệu lực sau khi các cuộc lấy ý kiến công khai kết thúc vào ngày 30/8, theo một tuyên bố từ USTR.

Vì đối với ông Trump, mục đích của việc khơi mào cho cuộc chiến thương mại với Trung Quốc không chỉ nhằm giảm thâm hụt mậu dịch, buộc nước này định vị lại “luật chơi” trên thương trường, mà sâu xa hơn chính là nhằm từng bước vô hiệu hóa kế hoạch chi phối các ngành công nghệ cao của Bắc Kinh theo kế hoạch “Made in China 2025” có nguy cơ đe dọa an ninh , kinh tế và quân sự của nước Mỹ.

Có thể nói đó là nguyên nhân chính của cuộc chiến tranh thương mại Mỹ -  Trung hiện nay!

 

 

T.M

 

Ngày 11-7-2018